Türkiye’deki alışkanlıklar, tüm alımların son noktaya kadar bekletilmesine yönelik olduğu için fiziki koşullar sezona yönelik ürünlerin alımları için önemli bir göstergedir.

Geçen sene son çeyrekte etkilerini hissetmeye başladığımız kriz, bu senenin gündemini oluşturdu. Bu dönemde hızla düşmeye başlayan güven endeksi aslında tüketicinin alımlarına gem vuracağının en büyük işaretiydi. İlk çeyrekte gıda dışı pazarda görülen daralmanın artık azalacağı ve deyim yerindeyse ‘pazar’ın artık büyüme trendine gireceği öngörülüyordu. Ancak gelişme bu yönde olmadı.

Kriz ortamında alımların ilk kısıldığı yer gıda dışı alanlardır. Çok doğal olarak kişi, yiyecek içeceğinden kesmek yerine bir gömlek almamayı ya da bu gömleği daha sonra alabileceğini düşünmektedir. İş kaybı, herhangi bir gelir düşmesi gibi durumların olmadığı hallerde tüketiciler, kendilerini güvende hissetmedikleri için alımlarından vazgeçme veya erteleme eğiliminde olmaktadırlar. 2001 krizinde gıda alımlarının da etkilendiğini deneyimlemiştik. Ama ara krizlerde olduğu gibi bu krizde de gıda dışındaki sektörler oldukça etkilendi. Beyaz eşya, kahverengi eşya, TV, iletişim gibi ölçülebilen alanlarda yüzde 30’lara yüzde 40’lara varan küçülmeler yaşandı.

‘Pazar’ talepler bütünüdür. Tüketicinin ihtiyaçlarını ertelediği veya penetrasyonun doyuma ulaştığı noktada ‘pazar’ daralmaya başlar. Pazarın genişlemesi sadece ihtiyaçtan olmayabilir; yenilikler, buluşlar pazarı tetikleyen en önemli unsurlardır. Örneğin üç, dört sene öncesine kadar anlamlı bir büyüklüğü olmayan LCD TV pazarı, agresif büyümesini sürdürerek tüplü televizyon pazarını geçmiştir. Tüplü TV pazarı oldukça daralırken LCD TV pazarı büyüme trendindedir. Ocak-Mayıs dönemine baktığımızda TV pazar gelişimi cirosal bazda geçen sene ile yaklaşık aynı iken, adetsel bazda yüzde 5’e varan büyüme olmuştur. Teknolojik gelişim her geçen gün ilerlerken, fiyatlar da aynı oranda geri gitmeye başlamıştır. Yani artık günümüzün şanslı tüketicisi teknolojik ürünlere daha az para ödeyerek sahip olabilmektedir. Bu gelişimin yanı sıra rekabetin yoğunlaşması, fiyatın iyileşmesine yardım eden diğer bir unsur olmuştur. Bu konudaki diğer bir güncel örnek ise 3G konsepti. 3G, üçüncü çeyrekte cep telefonu pazarında büyümeyi sağlayacaktır. Artık bilgisayar fonksiyonlarının önemli bir kısmı cep telefonunda olabilecek. Bu kriz ortamında ‘acaba cep telefonumu değiştirsem mi?’ diye düşünen kullanıcının artık cep telefonunu değiştirmek için önemli bir sebebi var. Konuştuğu kişiyi görecek, TV bile izleyebilecek. Yenilikler, buluşlar krizin üstesinden gelen temel dinamikler...

Gıda dışı alımlarını etkileyen diğer bir konu da dış etkenlerdir. Örneğin sıcaklık rahatsız etmeyecek derecede ise klima veya vantilatör almayız. Ama uyuyamadığınız akşamın sabahı, bu ürünleri nereden alsam diye düşünmeye başlarız. Özellikle Türkiye’deki alışkanlıklar, tüm alımların son noktaya kadar bekletilmesine yönelik olduğu için fiziki koşullar sezona yönelik ürünlerin alımları için önemli bir göstergedir. Elbette önceden plan yapan, hazırlıklarını yapan kişiler de vardır. Ancak çoğunlukla plansız şekilde yaşıyoruz... Bu sene klima pazarında yaşananlar bu konuyu çok iyi açıklıyor. Fiyatlar oldukça geri gelmesine rağmen klima satışları hız alamıyor. Bu alandaki yapılan teknolojik gelişmeler ise satışlara hız verecek kadar tüketiciyi harekete geçirecek düzeyde değil. Evet ürün gelişim gösteremediği yerde, yeni keşifler sunmadığı yerde krize yenik düşüyor...

Tüketici güven endeksinin yükselmeye başlaması önümüzdeki dönem için olumlu bir sinyal. Yılın ikinci yarısı ilk yarıdan daha iyi geçeceğe benziyor.

Yazarımızın bu yazısı Retail Türkiye Dergisi’nin Ağustos 2009 - 6. sayısında yayınlanmıştır.

---

.

 Diğer...