FacebookTwitterGoogle Bookmarks
  • Font size:
  • Decrease
  • Reset
  • Increase

46 milyar TL'lik HTÜ pazarında 100 metrekare üsütü market sayısı son 10 yılda 4 kat arttı

Türkiye de, perakende kanallarda Hızlı Tüketim Ürünleri Pazarı (HTÜ) ölçümü yapan tek şirket olan Nielsen her yıl sektörün genel bir değerlendirmesini yapıyor. Bu değerlendirmelerde hem HTÜ pazarı’nın gelişimini hem de perakendecilerin sayısal değişimlerini inceliyor.

Nielsen Uluslararası Zincir Mağazalar Müdürü ve Retail Türkiye yazarlarından Mustafa Akpınar, pazarın 2008 yılında bir önceki yıla göre nasıl bir değişim yaşadığını ve özellikle reel sektörleri etkileyen krizin HTU pazarını nasıl etkilediğini sektörün yeni yayını olan Retail Türkiye’nin ilk sayısı için değerlendirdi:

2007’in ortalarından itibaren konuşulan ama 2008’in ortalarından itibaren daha yoğun olarak dillendirilen kriz, etkisini özellikle son aylarda daha fazla göstermeye başladı. Pek çok sektörde daralma yaşandı ve buna bağlı olarak da işsizlik oranı sürekli artıyor. Çoğu sektörde yaşanan bu sıkıntıyı perakende sektöründe son 2-3 ayda hissetmeye başladık. Tabi ki bu gelişme daralma şeklinde değil, 2007’ye göre büyümede düşüş şeklinde gerçekleşti.

Nielsen olarak yaptığımız ölçümlere göre son 15 yıldır artan SPM-HPM sayısı, 2008 yılında da artış gösterdi. Son 10 yılda 100 metrekareden büyük marketlerin sayısında % 400 artış oldu. Sadece son 4 yılda 3500 civarında yeni SPM-HPM açıldı. Bunların bir kısmı tekil veya zincirlere ait marketlerden oluşurken, çoğunluğunu indirim marketleri oluşturmaktadır. Sadece Bim’in 13 yılda 2250 mağaza açtığını düşündüğümüzde indirim marketlerinin buradaki ağırlığını anlayabiliriz. Son 10 yılda bakkal sayısında ise yaklaşık 40 bin düşüş oldu.

Hızlı Tüketim Ürünleri pazarında oluşan toplam cironun (sigara hariç satışlar) yarıdan fazlası % 58 ile Süper-Hiper marketlerde gerçekleşiyor. Bakkalların payı ise %27 civarında. Geçmiş yıllarda olduğu gibi bu yıl da bakkallar ve orta marketler pay kaybetti ve Süper-Hiper marketler pay kazandı. Uzman perakendecilerin payı ise % 10 civarında kaldı.

Nielsen’in bu kanallarda yapmış olduğu ölçüm sonucunda ortaya çıkan tabloda 2008 yılında HTÜ pazarında 46 milyar TĞ’lik ciro gerçekleşti ve HTÜ pazarı % 13 büyüdü. Sigara hariç büyüme ise % 13,8 olarak gerçekleşti. Enflasyondan arındırılmış reel büyüme ise sigara dahil % 2,4 sigara hariç % 3,1 oldu. Toplam HTÜ pazarındaki cironun % 87’si gıda ve sigara satışlarından oluşurken geriye kalan büyüme kişisel bakım ve temizlik ürünlerinden geliyor.

2008 yılında fiyat değişimleri bazı kategorilerdeki büyümeye fazla etki etti. Özellikle yağlarda ve alkollü içeceklerde büyümenin çok büyük bir kısmı fiyat artışlarından kaynaklanmaktadır. % 36 büyüyen yağların fiyat artışı % 33 civarında gerçekleşti. Pek çok sektörde enflasyonun altında bir fiyat artışı varken ciro büyümesi yine pek çok sektör için enflasyonun üzerinde gerçekleşmiştir.

Perakende sektörünün yapısının değişmesine paralel olarak, yani modern ticaretin payını arttırmasına bağlı olarak her geçen yıl bütün kategorilerde modern kanalların ağırlığı artıyor. Gıda kategorilerinde oluşan toplam ciro hem geleneksel hem de modern kanallarda birbirine yakın iken, temizlik ve kişisel bakım ürünlerinde modern kanalların payı % 80 civarındadır. 2002 yılında modern kanallarda gıdanın payı % 39, temizlik % 70, kişisel bakım % 67 iken 2008 de sırasıyla paylar % 49, % 83, % 77 olarak gerçekleşti. Aynı dönemlerde geleneksellerin payı ise azaldı.

2002 yılından bu yana fiyat artışlarının gerçekleşen ciro-miktar endeksini nasıl etkilediğine bakıldığında, fiyat artışları enflasyonun altında gerçekleştiğinden reel fiyatlar son 7 yılda % 10 düşmüştür. Bu da miktar satışlar artmasına rağmen gerçekleşen reel cironun miktar satışların altında kalmasına ve giderek de aradaki farkın açılmasına neden olmuştur. Özellikle temizlik ve kişisel bakım ürünlerindeki reel fiyat artışları gıdaya göre çok daha düşük gerçekleşmiş son 7 yılda neredeyse enflasyondan arındırıldığında  % 40 düşmüştür.

Alttaki grafikte 2002 yılı baz alındığında yıllar itibariyle gerçekleşen miktar, ciro ve fiyat artışları yer almaktadır. Bilgileri daha gerçekçi değerlendirebilmek için ayrıca enflasyondan arındırılmış ciro ve fiyat bilgileri de yer alıyor.

Fiyat artışları sadece bizde değil Avrupa ülkelerinde de büyümeyi etkileyen asıl unsur oldu. Polonya ve Norveç hariç Avrupa ülkelerinin çoğunda miktar büyüme ciro büyümesinin altında kaldı. Ciro büyümesi ise fiyat artışlarından kaynaklandı. Toplamda Polonya’dan sonra Avrupa’da en fazla büyüme Türkiye’de gerçekleşti.

Cirodaki büyümelere rağmen İsveç, Danimarka, Almanya, Fransa, Macaristan gibi ülkelerde miktar satışları bir önceki yıla göre daralma yaşadı. Miktarsal satışlarda Türkiye, Polonya ve Portekiz’in ardından en fazla büyümeyi sağlayan ülke oldu.

Nielsen’in değerlendirdiği yaklaşık 100 HTÜ kategorisi içinde en fazla paya sahip olan ilk 10 kategorinin toplam HTÜ pazarından aldığı pay sigara dahil % 70, sigara hariç % 30. Süpermarket pazarında ise ilk 10 kategorinin sigara hariç payı % 41’lik bir oranla daha yüksek çıkmaktadır.

Ğider 10 firmanın ise toplam HTÜ pazarından aldığı pay % 61 civarındadır. İlk 10 markanın payı ise % 35’dir.

Tablo 1: Ğider kategorilerin toplam HTÜ içindeki payları:

Bu değerlere bakıldığında FMCG pazarının 2008’de 2007’ye göre büyüdüğünü, krizin etkisinin henüz çok fazla hissedilmediğini görüyoruz.

Sadece FMCG pazarında değil toplam SPM-HPM cirolarında da bir önceki yıla göre büyümeler devam ediyor. Alttaki grafikte ulusal zincirlerin 2007 ve 2008 toplam (gıda ve gıda dışı) ciroları aylık trend halinde gösterilmiştir. Bu trende göre 2007 ve 2008’in aynı aylarını karşılaştıracak olursak 2008’in bütün aylarında bir önceki yılın aynı aylarına göre bir büyüme olduğunu, pazarda bir daralma yaşanmadığını görürüz. Ama her geçen ayın büyüme trendi giderek azalmaktadır, özellikle de son 2 aydaki büyüme trendindeki düşüş daha fazla hissedilmektedir.

HTÜ pazarında Market markaları (PĞ) son 10 yılda payını artırıyor. 2001 krizinden sonra önemi artan market markaları sonraki yıllarda da büyümesini sürdürdü ama büyümesi markalı ürünler büyümesinin altında kaldı. 2008 sonu itibariyle toplam modern ticaret içinde market markalı ürünler cirosu % 8,8’dir.

Özellikle bazı kategoriler toplam market markalı ürünler pazarının büyümesinde etkili oluyor. Bunların başında süt ürünleri, bakkaliye ürünleri, yağlar, içecekler gelmektedir. Süt ürünleri toplam market markalı ürünler pazarında oluşan cironun % 28’ini tek başına elde etmektedir. En fazla market markası cirosuna sahip ilk 5 ürün grubunun toplam market markaları cirosundan aldığı pay % 79’dur.

Sonuç olarak 2008 yılını HTÜ pazarı ve toplam ulusal zincirler pazarı olarak değerlendirecek olursak pazarda bir önceki yıla göre hem miktar hem de ciro büyümesi var. Pazara daha fazla yeni market giriyor bu da modern kanalların büyümesini beraberinde getiriyor. Daha fazla market açıldığı için tüketiciler açısından seçenek artıyor ve tüketiciler daha fazla market ziyaret etmeye başlıyor. Bu da harcanan paranın daha fazla markete yayılmasına neden oluyor.

Bir taraftan cirolar artarken diğer taraftan satış alanı ve sepet verimliliği düşüyor. Yani 2007 yılında var olan marketlerin M2 başına elde ettikleri ciroyu bu yıl elde edemediğini görüyoruz. Aynı şekilde 2007 yılında sepet başına düşen ciro rakamları bu yıl yakalanamıyor. Bütün bunların anlamı ise verimliliğin giderek düştüğüdür.

2009 rakamlarını önümüzdeki sayılarda değerlendiriyor olacağız, ancak; reel sektörlerin daraldığı, işsizlik oranlarının arttığı bir ortamda perakende sektöründe de rakamların da ülkedeki genel ekonomik devingenliğe paralel bir seyir izleyeceğini hepimiz tahmin edebiliyoruz.

Retail Türkiye’nin ilk sayısı vasıtasıyla verimli ve iyi bir yıl dilerim.

RetailTurkiye.com
Cihaz Sein: